TRỢ GIÚP PHÁP LÝ MIỄN PHÍ: ĐIỂM TỰA PHÁP LÝ CHO NGƯỜI DÂN

I. QUY ĐỊNH CHUNG

Trợ giúp pháp lý là gì?

Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Do đó, trợ giúp pháp lý được xem là một chính sách xã hội thể hiện tính nhân văn, trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân khi họ thuộc các trường hợp đặc biệt cần phải được Nhà nước và xã hội quan tâm giúp đỡ.

II. NGƯỜI ĐƯỢC TRỢ GIÚP PHÁP LÝ, QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI ĐƯỢC TRỢ GIÚP PHÁP LÝ

1. Những ai được trợ giúp pháp lý?

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các quy định sửa đổi, bổ sung, người thuộc một trong các diện sau đây có thể được trợ giúp pháp lý miễn phí khi có vụ việc cụ thể và đáp ứng điều kiện theo luật định:

- Người có công với cách mạng;

- Thân nhân của người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ theo quy định;

- Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo;

- Trẻ em;

- Người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn hoặc thuộc trường hợp khác do pháp luật quy định;

- Người khuyết tật có khó khăn về tài chính;

- Người cao tuổi có khó khăn về tài chính;

- Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình có khó khăn về tài chính;

- Nạn nhân của hành vi mua bán người có khó khăn về tài chính;

- Người nhiễm HIV có khó khăn về tài chính;

- Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi;

- Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;

- Một số đối tượng khác theo quy định của pháp luật về tố tụng và pháp luật có liên quan.

Việc xác định một người có thuộc diện được trợ giúp pháp lý hay không được căn cứ vào tình trạng thực tế, giấy tờ chứng minh và quy định pháp luật tại thời điểm yêu cầu. Vì vậy, khi chưa rõ mình có thuộc diện được trợ giúp pháp lý, người dân vẫn có thể liên hệ với tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn.

2. Quyền của người được trợ giúp pháp lý

Người được trợ giúp pháp lý có các quyền sau:

- Được trợ giúp pháp lý mà không phải trả tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác.

- Tự mình hoặc thông qua người thân thích, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khác yêu cầu trợ giúp pháp lý.

- Được thông tin về quyền được trợ giúp pháp lý, trình tự, thủ tục trợ giúp pháp lý khi đến tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và các cơ quan nhà nước có liên quan.

- Yêu cầu giữ bí mật về nội dung vụ việc trợ giúp pháp lý.

- Lựa chọn một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý tại địa phương trong danh sách được công bố; yêu cầu thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý khi người đó thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 25 của Luật này.

- Thay đổi, rút yêu cầu trợ giúp pháp lý.

- Được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

- Khiếu nại, tố cáo về trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

(Điều 9 Luật Trợ giúp pháp lý 2017)

3. Nghĩa vụ của người được trợ giúp pháp lý

Người được trợ giúp pháp lý có các nghĩa vụ như sau:

- Cung cấp giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý.

- Hợp tác, cung cấp kịp thời, đầy đủ thông tin, tài liệu, chứng cứ có liên quan đến vụ việc trợ giúp pháp lý và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, tài liệu, chứng cứ đó.

- Tôn trọng tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, người thực hiện trợ giúp pháp lý và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến vụ việc trợ giúp pháp lý.

- Không yêu cầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý khác trợ giúp pháp lý cho mình về cùng một vụ việc đang được một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý thụ lý, giải quyết.

- Chấp hành pháp luật về trợ giúp pháp lý và nội quy nơi thực hiện trợ giúp pháp lý.

(Điều 9 Luật Trợ giúp pháp lý 2017)

III. LIÊN HỆ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ TRONG TRƯỜNG HỢP NÀO VÀ NHƯ THẾ NÀO?
          1. Lĩnh vực, hình thức trợ giúp pháp lý  
         Căn cứ Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 quy định:
         “1. Trợ giúp pháp lý được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật, trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại.
        2. Các hình thức trợ giúp pháp lý bao gồm:
       a) Tham gia tố tụng;
       b) Tư vấn pháp luật;
       c) Đại diện ngoài tố tụng.”

Trong đó:
       - Tư vấn pháp luật là hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp soạn thảo văn bản liên quan đến tranh chấp, khiếu nại, vướng mắc pháp luật; hướng dẫn giúp các bên hòa giải, thương lượng, thống nhất hướng giải quyết vụ việc.
       - Tham gia tố tụng là trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng với tư cách bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật trợ giúp pháp lý và pháp luật về tố tụng.
         - Đại diện ngoài tố tụng là Trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý đại diện ngoài tố tụng cho người được trợ giúp pháp lý trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
         3. Phương thức để được trợ giúp pháp lý.

Người được trợ giúp pháp lý có thể tự mình hoặc thông qua người thân thích, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khác yêu cầu trợ giúp pháp lý.
         4. Cách thức gửi yêu cầu trợ giúp pháp lý?
         Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người được trợ giúp pháp lý có thể thông qua các cách thức sau:
       (1) Trực tiếp: người yêu cầu trợ giúp pháp lý tới trực tiếp các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để yêu cầu trợ giúp pháp lý. Với hình thức này người yêu cầu trợ giúp pháp lý lưu ý xuất trình bản chính hoặc nộp bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý cho các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý.
       (2) Qua các dịch vụ bưu chính (thư, fax): gửi hồ sơ với những giấy tờ nêu trên qua các công ty bưu chính viễn thông tới tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Với hình thức này người yêu cầu trợ giúp pháp lý lưu ý nộp bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý.
         (3) Các hình thức điện tử khác (email,…): người yêu cầu trợ giúp pháp lý chụp ảnh hoặc scan hồ sơ để gửi tới địa chỉ email của các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Với hình thức này người yêu cầu trợ giúp pháp lý phải xuất trình bản chính hoặc nộp bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý khi gặp người thực hiện trợ giúp pháp lý.